‘Duurzaamheid gaat verder dan KPI’s’

‘Duurzaamheid gaat verder dan KPI’s’

Hoe ziet de wereld van onze kinderen eruit? Een vraagstuk waarmee Michel Schuurman (MVO Nederland) worstelt. Een strijd waarbij Schuurman de hulp van commissarissen en toezichthouders nodig heeft. ‘Creëer bewustwording in het besluitvormingsproces.’

Jarenlang was duurzaamheid niet meer dan een prominent agendapunt. De daadwerkelijke acties bleven dikwijls uit. Michel Schuurman, directeur Politiek en Economie MVO Nederland, ziet een kentering: de bewustwording van het belang van maatschappelijk verantwoord handelen groeit. ‘Steeds meer bedrijven willen investeren in people en planet. Deze bewustwording leidt uiteindelijk ook tot betere profit. Als je people en planet vooropstelt, neemt je langetermijnwaardecreatie toe. Niet alleen financieel, maar ook op het gebied van bijvoorbeeld innovatie, medewerkerstevredenheid en het aantrekken van talent. Het gaat verder dan een dashboard of een aantal KPI’s. Die zienswijze van duurzaam ondernemen zien we steeds meer. Ik hoop dat op de Dag van het Commissariaat ook een verschuiving zal plaatsvinden.’

De commissaris of toezichthouders heeft volgens de Dag van het Commissariaat-spreker een prominente rol in de bewustwording. ‘Een commissaris heeft een belangrijke verantwoordelijkheid om vanuit zijn functie te kijken naar de langetermijn-profitablity van een onderneming. Hij of zij heeft dus de grote verantwoordelijkheid om die mindshift binnen de directie of andere organen in gang te zetten.’ Schuurman noemt Annemieke Roobeek en Ron Steenkuijl als voorbeelden. ‘Zij durven écht te kiezen voor investeren in mens en milieu en de kortetermijnbelangen overstijgen. Het is een kerntaak van de commissaris, juist vanuit de fundamenten van je rol. Toekomstbestendigheid en duurzaamheid moeten integraal onderdeel zijn van je taken.’

Dag van het Commissariaat 2019 Michel Schuurman

De duurzaamheidscommissaris
Schuurman gelooft niet in een ‘duurzaamheidscommissaris’: duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen moet erin gebakken zitten. ‘Kijk naar duurzaamheid in alle besluiten die je neemt. Neem a.s.r. als voorbeeld. De verzekeraar heeft De Toekomststoel. Op vergaderingen staat een lege stoel met daarop een paars hoesje. Bij alle besluiten stellen ze zichzelf de vraag: wat vindt de toekomst hiervan? Dat is al een manier om bewustwording te creëren in het besluitvormingsproces.’

Duurzaamheid, diversiteit en discussie
Diversiteit in een Raad van Commissarissen of Raad van Toezicht is volgens de directeur een andere vereiste voor succesvol duurzaam ondernemen. ‘Wij stellen als MVO Nederland: verschillen moet je willen. Je hebt diversiteit nodig in een Raad van Commissarissen of Toezicht. Denk aan sekse, etniciteit maar ook leeftijd. Wij hebben de 27-jarige Talitha Muusse in onze Raad van Toezicht bij MVO Nederland. Dat was een bewuste keuze, omdat we mede dankzij de diversiteit in onze RvT betere besluitvormingen creëren. Daarnaast is het goed dat commissarissen zichzelf op de hoogte stellen van alle maatschappelijke vraagstukken die er spelen, zoals het Klimaatdebat. Als we niet binnen 25 jaar radicaal vernieuwen, komen we namelijk in een systeem waarin we als mens nog nooit geleefd hebben. Als organisatie moet je hiermee aan de slag, het is onvermijdelijk. Het is de rol van de commissaris om intern de vraag te stellen: hoe ver is onze organisatie gereed voor de toekomst?’

Michel Schuurman is een van de sprekers van de Dag van het Commissariaat 2019. Andere sprekers zijn onder meer Prinses Laurentien, voormalig militair Mart de Kruif en commissaris Margot Scheltema.

AANMELDEN

 

Nieuwe generatie in Raad van Toezicht

Nieuwe generatie in Raad van Toezicht

Een nieuwe generatie duikt op in de Raden van Toezicht. Talitha Muusse wil de Raad van Commissarissen ‘ontgrijzen’. ‘Een combinatie van het rebelse van een jongere met het frisse van een ondernemer.’

Talitha Muusse is een van de oprichters achter stichting Blikverruimers, een initiatief voor young professionals die toezichthouder of commissaris willen worden. Muusse, tevens spreker tijdens de Dag van het Commissariaat, voorspelt een revolutie in de Raden van Commissarissen en Toezicht. ‘De jonge commissaris staat voor de deur. Het is een beetje een rebelse boodschap die we met Blikverruimers naar buiten brengen. We zijn er niet op uit om de boardroom te bestormen, dat was meer de stijl van de jongeren in de jaren zestig. Millennials willen juist samen met de huidige generatie bestuurders onderzoeken hoe we elkaar kunnen aanvullen, in goede dialoog. Ik zie een grote mate van interesse bij jongeren om op strategisch niveau mee te denken. Maar in de praktijk zijn er nog weinig jonge commissarissen die daadwerkelijk benoemd zijn.’

Vier jaar geleden werd Talitha Muusse (MVO Nederland) na een stage bij MVO Nederland gevraagd zitting te nemen in de raad van toezicht. Als 22-jarige. De organisatie die bedrijven stimuleert bij te dragen aan een duurzame en eerlijke wereld, wilde diversiteit in de raad. Ze wilde meerdere generaties vertegenwoordigd zien, en met een jonge vrouw sloegen ze twee vliegen in één klap.

Divers en jong

‘Diversiteit leidt tot betere besluiten en beter toezicht, en jongere leden zien toe op een beter contact met jonge doelgroepen’, zegt ze in een artikel in Trouw. ‘Ik heb gesolliciteerd zonder dat ik precies wist wat een raad van toezicht inhield, maar ik heb ervaren dat je met zo’n zetel op een bijzondere manier betrokken bent bij het bestuur en dat je, weliswaar op afstand, óók verantwoordelijkheid draagt.’

Niet iedereen was destijds enthousiast, herinnert ze zich. ‘Omdat ik weinig ervaring had en dat vond ik een terechte houding, maar ik heb opleidingen en cursussen gedaan zodat ik nu deskundigheid inbreng in combinatie met het rebelse van een jongere én het frisse van een ondernemer. Ik ben het allemaal.’

Muusse: ‘Jongeren denken dat ze minstens veertig jaar CEO moeten zijn geweest om in een Raad van Toezicht te kunnen plaatsnemen, maar ik raad hen aan dat nu al te doen. Je krijgt inzicht in organisaties, je doet bestuurlijke ervaring op, je krijgt een goed netwerk, een professionele houding én je doet iets voor de samenleving. Op welke plek komen deze kwaliteiten nog meer samen?’

Open deuren voor jonge commissarissen

De jonge toezichthouder denkt dat de acceptatie van jongeren in de boardroom verbetering nodig heeft. ‘De bereidheid om met jongeren in gesprek te komen, kan wat mij betreft nog wel verbeteren. Als wij advies vragen of willen meekijken met een Raad van Commissarissen, krijgen we regelmatig te horen dat het niet goed uitkomt. Dan zijn er net nieuwe leden toegetreden of is er net een andere strategische koers ingezet. Zo zijn er altijd wel redenen waarom er geen ruimte is om jongeren toe te laten. Wij willen het proces niet steeds verstoren, maar het zou geen kwaad kunnen de deuren iets meer open te zetten.’

Talitha Muusse is één van de sprekers tijdens de Dag van het Commissariaat. Naast Muusse komen ook bijvoorbeeld commissaris Margot Scheltema, Prinses Laurentien en voormalig commandant Mart de Kruif.

Aanmelden

De Dag van het Commissariaat 2019 is op donderdag 28 maart in Bomencentrum Baarn.

Mart de Kruif: ‘De geboren leider bestaat niet’

Mart de Kruif: ‘De geboren leider bestaat niet’

Mart de Kruif was een eenzame man. De voormalig NAVO-commandant én spreker op de Dag van het Commissariaat droeg de verantwoordelijkheid van duizenden militairen. ‘Ik kon alles delen met mijn staf, maar uiteindelijk is er maar één persoon verantwoordelijk. Jij. Dat is altijd eenzaam.’

Een militair zegt geen nee. Mart de Kruif evenmin. Ruim tien jaar geleden kreeg De Kruif het verzoek om 45.000 NAVO-militairen in Kandahar, het zuiden van Afghanistan, te leiden. Peter van Uhm, voormalig Commandant der Landstrijdkrachten, legde de immense verantwoordelijkheid van duizenden soldatenlevens op de schouders van De Kruif. ‘Je kunt de opdracht niet weigeren. Ja zeggen zit in de militaire cultuur. Het militaire beroep is het enige beroep waarbij je formeel niet kunt weigeren. Zelfs bij de politie, als het te gevaarlijk is, kun je zeggen dat je iets niet doet. Bij militairen doe je dat niet, vanwege onze beroepseer.’

Aanvankelijk had hij vragen over de keuze, vertelt hij in gesprek met Commissarissen.nl. ‘Waarom komt hij in godsnaam bij mij uit? Ik had het totaal niet verwacht. Kan ik dit wel, als professional? Het is een enorme impact. Niet alleen op mij, maar ook op mijn familie. Wat doe ik mijn familie aan? Want pa is twee jaar weg. Dat is iets anders dan een missie van zes maanden. Op het moment dat ik het wilde vragen, sneuvelde zijn zoon [Dennis van Uhm]. Hij zat bij mij in de eenheid. Dan stel je die vraag niet.’

De Kruif ging in op het verzoek van Van Uhm, maar belandde in Afghanistan in een hachelijke situatie. Weinig middelen, vastgezet op de eigen compound en uitsluitend reageren op de Taliban. ‘We waren aan het verliezen. De Amerikanen zaten op de verkeerde plek. De plek waar het echt gebeurde, zaten Britten, Canadezen en fucking Hollanders. De verkeerde plek met de verkeerde mensen. Dat trof ik daar aan.’

Een penibele situatie waarin iedere verkeerde beslissing mensenlevens kan kosten. In zijn boek Zandhappen schrijft de Dag van het Commissariaat-spreker over leven en dood, de loodzware verantwoordelijkheid van 45.000 NAVO-militairen en de eenzaamheid van leiderschap. Alles wat hij in gang zette, had bijna onmiddellijk een daadwerkelijk effect. ‘Militaire operaties is risico nemen. Als jij geen risico neemt en druk op de tegenstander zet, zet hij druk op jou. Het is net boksen: als je niet slaat, word je geslagen. Ik stuur mijn mensen naar onbekende gebieden waar we niet eerder waren. Dan weet je dat je mensen risico lopen. Ze komen niet allemaal terug, en dat is waarvoor jij tekent. Als je het niet doet, zijn de gevolgen waarschijnlijk erger. Dat is de bottomline van het militaire bestaan.’

De politieke druk

De eeuwigdurende spanning tussen politiek en militaire praktijk is immer aanwezig. De Kruif voelt de (intern)nationale ogen in zijn rug prikken, terwijl hij verantwoordelijk blijft. ‘Dat is moeilijk, want je ziet dat de politiek geen risico wil nemen in militaire operaties. Als je het niet doet, leidt het waarschijnlijk tot meer slachtoffers. Je moet die druk wel maken. Je móet willen slaan. Politiek moet militairen de vrijheid geven om hun professie uit te oefenen. Het is echt een vak. Daar maak ik me zorgen om in Nederland. Jongens, waar bemoeien jullie je mee? Leiderschap is de kunst van het loslaten. Je beheerst niet alles. De politieke strijd is heel lastig, maar het is ook heel moeilijk om te tekenen voor een operatie waarvan er ongetwijfeld slachtoffers gaan vallen. Jij moet voor jezelf weten dat je het goede doet. Niemand anders kan voor jou die keuze maken. Uiteindelijk moet je jezelf aankijken. Kan ik dit voor mezelf verantwoorden? Dat is nooit een makkelijke afweging.’

De militair erkent dat leiderschap eenzaam is. ‘Dat noemen ze loneliness of command. Dat heeft te maken met verantwoordelijkheid. Iedereen in mijn staf leeft met mij en ik kon ook alles delen met mijn staf, maar uiteindelijk is er maar één persoon verantwoordelijk. Dat is die commandant. Jij bent verantwoordelijk. Dat is altijd eenzaam.’

De Kruif draagt de verantwoordelijk met de hulp van veel humor en een diep geloof. ‘Jeroen Pauw was in gesprek met de ouders van Jeroen Poortema, hij was door eigen vuur gedood in Afghanistan. Het gebied was weer in handen van de Taliban, dus het sneuvelen van die zoon was volgens Pauw zinloos. Daar heb ik nachten van wakker gelegen. Natuurlijk mag je die opmerking maken, maar er is een diepere laag van zingeving. Natuurlijk willen we iedere operatie succesvol en zonder verliezen uitvoeren, maar draai het eens om. Zou je alleen voor je principes durven opkomen als je zeker weet dat je wint? Of zijn principes soms ook tijdloos en prijsloos? Begrijp me niet verkeerd, militairen zijn geen verheven mensen, we zijn geen Nelson Mandela’s. Maar je kunt ook thuis op de bank blijven zitten. Dan gebeurt er niets.’

Ieder verloren mensenleven blijft een last op de schouders van de militair. De Kruif: ‘Hoe kun je uitleggen aan een moeder dat haar zoon in Afghanistan is gestorven? Ik heb daarna de families gesproken van mensen die onder mijn leiding gesneuveld zijn in Afghanistan. Ik heb nooit het gevoel dat iemand mij iets heeft verweten. Als die mensen al niet moeilijk erover doen, wie ben ik? Als het verliezen van soldaten jou geen pijn meer doet, moet je stoppen. Dan kun je die baan niet meer doen. Dan maak je de verkeerde afwegingen.’

De geboren leider bestaat niet

De geboren leider bestaat volgens De Kruif niet. ‘Mensen zeggen weleens dat bijvoorbeeld Winston Churchill en George Patton geboren leiders zijn. Als je dieper in die levens duikt, is het ook allemaal fout. Er zit echt een laag onder. Wat is dan een geboren leider? Die bestaat niet. Ik geloof niet in voorbeelden. Iedereen zegt dat Patton een geweldig voorbeeld is, een fantastische generaal. Hij heeft 4.000 mensen opgeofferd in de herfst van 1944. Hij wilde een fort met 1.200 Duitse onderofficieren innemen. Ze hadden eromheen kunnen gaan, maar hij wilde per se dat fort innemen. Door zijn ego zijn duizenden Amerikaanse soldaten gesneuveld. Als je dieper in de geschiedenis van mensen duikt, vallen helden weg. Ik zou bijvoorbeeld Marco Kroon geen held willen noemen, maar ik ben wel heel stil van zijn professionaliteit. Maar Marco is geen ideale schoonzoon. Ben je dan een geboren leider? Een geboren leider mag geen fouten maken, moet alles goed doen. Wie nog het meest een geboren leider is, is Angela Merkel. Niemand ziet haar als een leider, maar zij zegt wel ‘Wir schaffen das’. Zij durft zoiets. Dat is toch een ander beeld dan Patton.’

De Kruijf heeft grote moeite met het verschijnsel ‘heldendom’. ‘Marco Kroon scheet ook in zijn broek van angst. Denk je niet dat hij doodsbang is geweest? Hij heeft zijn broek volgepist en is toch gegaan. Bizar om te denken dat mensen geen angsten hebben. Als je over helden praat, wat dacht je van mensen in de thuiszorg? Elke dag luiers verschonen en mensen verzorgen. Volgens mij barst het van de helden in deze wereld. Als mensen mij hun held noemen, moet ik altijd lachen. Je weet maar de helft. Scheid uit met die onzin. Ieder mens vecht met zijn falen.’

Voormalig commandant Mart de Kruif is één van de sprekers tijden de Dag van het Commissariaat. Andere sprekers zijn o.a. Margot Scheltema, Talitha Muusse (Blikverruimers) en Prinses Laurentien. Ook naar de Dag van het Commissariaat? Meld je snel aan.

Programma Dag van het Commissariaat compleet: Talitha Muusse en Samuël Verpalen (Blikverruimers) toegevoegd

Programma Dag van het Commissariaat compleet: Talitha Muusse en Samuël Verpalen (Blikverruimers) toegevoegd

De Dag van het Commissariaat heeft Talitha Muusse en Samuël Verpalen (Blikverruimers) toegevoegd aan het programma. Met de komst van Muusse en Verpalen is de programmering compleet.

Blikverruimers heeft de ambitie om Nederland toekomstklaar te maken: zij dagen de bestuurlijke status quo uit. Talitha Muusse en Samuël Verpalen geloven in diversiteit in raden van commissarissen en toezicht. Met andere woorden: Muusse en Verpalen willen de RvC’s ‘ontgrijzen’.

Programma Dag van het Commissariaat compleet

Met de komst van Muusse en Verpalen is de programmering van de Dag van het Commissariaat compleet. Opening speaker is Prinses Laurentien, oprichter van Missing Chapter. Met de stichting wil Laurentien kinderen een stem geven in onze maatschappij. Alle bedrijven zouden volgens de prinses naast een raad van commissarissen een Raad van Kinderen moeten hebben.Margot Scheltema, commissaris van onder meer De Nederlandsche Bank (DNB), TNT Nederland en Nedap is tevens keynote speaker. Scheltema is beroepscommissaris en bovendien één van de invloedrijkste commissarissen van corporate Nederland.

Mart de Kruif, voormalig commandant Landstrijdkrachten, vertelt over zijn visie op leiderschap met lessen uit de praktijk waarin keuzes soms een kwestie van leven of dood waren. Nederland staat bekend als een two-tierland. Ervaren non-executive director Hans-Peter Evers gaat dieper in op de keuze tussen one-tier- en het two-tiermodel. Michel Schuurman, directeur Politiek en Economie bij MVO Nederland, bespreekt de strijd tussen duurzaamheid en financiële winst.

Aanmelden voor de Dag van het Commissariaat kan hier.

Hans-Peter Evers op Dag van het Commissariaat 2019

Hans-Peter Evers op Dag van het Commissariaat 2019

Ervaren Non-Executive Director Hans-Peter Evers is toegevoegd aan het programma voor de Dag van het Commissariaat 2019.

Hans-Peter Evers neemt ons tijdens de Dag van het Commissariaat mee in de overwegingen bij de keuze voor één van de bestuursmodellen. Hij vertelt dit aan de hand van zijn ervaringen bij de inrichting van een one-tier board bij een jonge en snelgroeiende internationale handelsonderneming, met 130 medewerkers.

Waarom kiest een organisatie voor een two-tier of juist een one-tier model? Het ‘one-tier board’, het eenlaagse bestuursmodel, krijgt steeds meer bekendheid in Nederland. Nederlandse bedrijven zijn vooral bekend met het tweelaags bestuursmodel. Het doel in deze sessie is om de voor- en nadelen van beide modellen te verkennen en te bespreken. Waarom kiest een organisatie bewust voor een one-tier board? Daarbij komt ook aan de orde of het ene model beter werkt dan het andere.

Hans-Peter Evers

Hans-Peter Evers heeft een brede en internationale ervaring als Non-Executive Director, bestuurder en ICT-ondernemer en is gefascineerd door gedrag en draagvlak bij grote veranderingen. Hij is op dit moment o.a. Non-Executive Director en Chairman van het (one-tier) board van de West Coast Supply Group.

Naast Hans-Peter Evers spreken ook Margot Scheltema, voormalig commandant Mart de Kruif, Michel Schuurman (directeur MVO Nederland) en Prinses Laurentien op de Dag van het Commissariaat. Kom je ook? Meld je snel aan.

Margot Scheltema: ‘Commissariaat is meer dan een erebaantje’

Margot Scheltema: ‘Commissariaat is meer dan een erebaantje’

Margot Scheltema. Eén van de machtigste vrouwen in corporate Nederland, maar de ervaren commissaris van onder meer DNB, TNT Express en Nedap is wars van sterallures. ‘Als je het type bent dat het zelf allemaal wel zal regelen, zit je het bestuur alleen maar in de weg.’

Het palmares van Margot Scheltema is imposant. Als commissaris vervult Scheltema functies bij De Nederlandsche Bank, TNT Express, het Centraal Planbureau, het Genootschap Onze Taal en het Warmtebedrijf Rotterdam. In het verleden was de keynote speaker van de Dag van het Commissariaat ook nog actief voor organisaties als Triodos Bank, ASR en Schiphol Group. Scheltema wil in gesprek met FD echter niet weggezet worden als ‘machtig’. ‘Aan de term “macht” zit een gevaarlijke kant, daar hou ik niet van. Invloed uitoefenen vind ik veel plezieriger. Ik overtuig liever iemand dat die op de goede weg is dan dat ik met harde stem roep “Zo moet je het doen”. Bij voorkeur geef ik iemand een hengel in plaats van de vis. En dat is heel leuk en zinvol.’

In bijvoorbeeld de Top 100 Commissarissen van ManagementScope heeft zij inmiddels een vaste zetel verworven. Ze is zelf niet de grootste liefhebber van deze verering van commissarissen. ‘Van die zogenaamde ‘invloedrijkste commissarissenlijstjes’ moeten we eigenlijk af. Die lijstjes belonen versnippering. Hoe meer commissariaten, hoe hoger je op zulke lijstjes terechtkomt. Terwijl ik het zijn van commissaris benader als een volwaardig vak. Ik leef ervan. Ik wil dat werk daarom zo goed mogelijk doen. En dat is ook precies waarin het nieuwe commissariaat van het oude verschilt. Het nieuwe commissariaat verlangt dat je veel meer tijd in je taken steekt dan voorheen gebruikelijk was. En als je die tijd en toewijding investeert, dan kun je er überhaupt niet al teveel commissariaten op na houden.’

‘Een commissariaat is meer dan een erebaantje’, vervolgt de ervaren commissaris. ‘Een commissariaat is een heel andere, veel indirectere manier van invloed uitoefenen, dan wanneer je in een managementteam zit. Het commissariaat is dus totaal iets anders dan elke dag van de week te kijken of jij en je team de doelstellingen wel halen. De afstand als commissaris is groter. Dus dat moet je ook wel liggen. Als je het type bent dat het zelf allemaal wel zal regelen, zit je het bestuur alleen maar in de weg.’

Een goede commissaris moet volgens Scheltema een aantal eigenschappen bezitten. ‘Wijsheid en diepe ervaring. Of met de bedrijfstak zelf of juist heel brede ervaring in andere bedrijfssectoren. Het gaat vooral om ervaring met besluitvormingsprocessen: een goede RvC helpt een bestuur betere besluiten te nemen.’

One-tier of Two-tier?
Een van de subthema’s tijden de Dag van het Commissariaat is One-tier versus Two-tier. Scheltema is een uitgesproken voorstander van het eerstgenoemde model. ‘Dat hangt samen met het type mens dat ik ben. Ik vind het leuker om dichtbij te zitten, dan op afstand. Als ik iets doe, dan wil ik het ook met een grote mate van betrokkenheid doen. Vanuit die optiek heb ik eigenlijk ook teveel functies, juist omdat ik er tijd in wil stoppen. Doordat in de one-tier board zowel toezichthoudende als uitvoerende bestuurders zitten, zou mijn engagement als toezichthoudende bestuurder maximaal effectief kunnen zijn. Het zou wat mij betreft ruimte bieden aan een goede mix van afstand en betrokkenheid.’

Het thema genderdiversiteit in de top is in de ogen van de DNB-commissaris uitgekauwd. ‘Laat ik beginnen te zeggen dat ik graag zowel vrouwen coach als voordraag bij bestuursfuncties. Maar ik vind dat als het om diversiteit gaat, je altijd inclusief bezig moet zijn en niet exclusief. Alle goede bedoelingen bij het afdwingen van vrouwenemancipatie in topfuncties ten spijt, vind ik dat veel vrouwenclubs daarmee zelf een status aparte creëren. En dat staat haaks op wat ze willen bereiken. Ik heb een natuurlijke aversie tegen de etiketten mannelijk en vrouwelijk. Ik vind dat stigmatiserend. Ik ben niet iemand die de barricaden op gaat en roept “Er moet een vrouwenquotum komen voor raden van commissarissen”. Mijn methode is eerder om vrouwen weerbaarder te maken waardoor er meer mogelijkheden voor hen komen.’

Me-first versus enterprise-first
Veranderende bedrijfsculturen is een van de subthema’s tijdens de Dag van het Commissariaat. Scheltema signaleert een kentering in het commissarissenlandschap. ‘In de commissaris oude stijl zie je karikaturen. De commissaris die het allemaal wel gezien heeft en tijdens de vergadering de envelop met de stukken openmaakt. Of de president-commissaris die het bedrijf runt zoals hij zijn eigen bedrijf runde. Het gaat nu veel meer over – ik leen de term even van Jeroen van der Veer – “enterprise-firstmentaliteit” in plaats van “me-firstmentaliteit”. Het gaat om het belang van het bedrijf en niet om jezelf. De old boys networks maken langzaamaan plaats voor meer diversiteit, bijvoorbeeld digitaal geschoolde mensen zonder veel bestuurlijke ervaring. Er komen nieuwe types commissarissen.’

Margot Scheltema is een van de sprekers van de Dag van het Commissariaat 2019. Naast Scheltema spreken ook onder meer NCD-voorzitter Ron Steenkuijl, voormalig commandant Mart de Kruif en Prinses Laurentien. Meer informatie vind je op de website van de Dag van het Commissariaat.